De grond trilt onder onze voeten als de in het nauw gedreven rendieren langs galopperen. De dieren zijn door de rendierherder bijeengedreven in de kraal. Ze kunnen geen kant op. Met een sierlijk zwaai werpt hij zijn lasso naar een wit exemplaar. Mis. Met haar jong in haar kielzog gaat ze er als een haas vandoor. Ondanks zijn ervaring met lasso werpen, moet de herder nog een paar pogingen wagen voordat hij een rendierkoe bij het gewei kan vatten. De dieren hebben duidelijk geen zin om gevangen te worden.

Geen wonder. Zijn vrouw Lotta heeft net aan die stomme toeristen staan uitleggen dat zij de rendieren vooral voor het vlees houden. Ze heeft ons beloofd dat we straks bij het kampvuur de heerlijke gegrilde rendierburgers mogen proeven. Dus daar sta je dan nu, met een lasso om je gewei. Weerloos.

Sami, inheemse bevolking van het noorden

Onze gastheer en gastvrouw zijn Sami. Deze etnische minderheid is de oorspronkelijke bevolking van de noordelijke streken in Zweden, Noorwegen, Finland en een klein gebied in Rusland. Al sinds mensenheugenis leven ze hier. Vroeger vooral van de rendierhouderij, de visserij, de jacht en de handel in handwerk. Tegenwoordig zijn de Sami volledig geïntegreerde Zweedse staatsburgers met heel gewone banen. Ze wonen niet meer in lávvu, een soort wigwam tenten, zoals hun nomadische overgrootouders. En de meesten spreken ook het Sami nauwelijks nog, hoewel het net als ‘ons’ Fries een officieel erkende taal is.

En die kleurige klederdracht van de Sami dan? Ja, die zie je nog wel, net als in Volendam. Aan het einde van de werkdag gaat het vuur in de lavvú uit, de spijkerbroek weer aan en het navigatiesysteem op ‘naar huis’. Het traditionele Sami-leven bestaat nog vooral voor de toeristen. Lotta draagt die klederdracht niet als zij gasten rondleidt. “Ik heb er wel eens discussies over met een vriend die ook in het toerisme werkt en tijdens zijn werk de traditionele kleding wel draagt,” vertelt ze later bij het kampvuur. “Ik vind het misleidend, zo leven we niet meer. Maar hij doet het wel, omdat de toeristen het graag willen. Onze oude cultuur en tradities spreken nu eenmaal erg tot de verbeelding.”

Intussen is het schrikachtige rendier gemolken en weer losgelaten. We hebben allemaal een slokje van de romige zoete melk mogen proeven. Lotta legt uit dat deze dieren hier op de boerderij zijn omdat ze wat extra zorg nodig hebben. De andere dieren grazen in het wild, je kunt ze overal tegenkomen. De rendierhouders die in dit gebied wonen, maken allemaal deel uit van een sameby. Dat is een dorp en tegelijkertijd een agrarische coöperatie, met de exclusieve rechten om rendieren te houden. Alleen wie Sami is en aantoonbaar afstamt van rendierherders, kan zich bij zo’n sameby aansluiten en zelf rendierhouder worden.

Strijd om erkenning

Het klinkt allemaal erg vreedzaam en vanzelfsprekend, maar dat is niet altijd zo geweest. Tot enkele tientallen jaren terug werden de Sami beschouwd als een inferieur volk. Hun recht om te jagen, te vissen en rendieren te houden, werd ingeperkt. Hun religie en volkszang, de joik, werd verboden, en het spreken van de taal werd ontmoedigd. Op die manier werd de traditionele levenswijze zo goed als onmogelijk gemaakt.

De positie van de Sami verbeterde toen ze in 1977 van de Zweedse Rijksdag de offiële status van inheemse bevolking kregen. In 1993 werd er zelfs een democratisch gekozen Sami-parlement geïnstalleerd. Dat parlement valt onder het Zweedse ministerie van plattelandszaken en behartigt de culturele en agrarische belangen van de Sami.

En ze leefden nog lang en gelukkig? Was het maar waar. De langdurige geschiedenis van discriminatie heeft geleid tot een diep wederzijds wantrouwen tussen de Sami en de autoriteiten. Er wordt gewerkt aan het verbeteren van de verstandhouding en het in balans brengen van de wederzijdse belangen. Het laatste woord is er nog niet over gezegd.

Wij laten de strijd voor wat hij is en genieten in alle rust bij het kampvuur van de heerlijke rendierburgers, het mooie uitzicht en de prachtige verhalen van Lotta.

Meer weten

Als je je eenmaal gaat verdiepen in de cultuur en de geschiedenis van de Sami, wil je steeds meer weten. Er zijn in Jämtland Härjedalen plaatsen genoeg waar je nader kunt kennismaken met de Sami. Bedenk wel dat een deel van wat je ziet niet veel meer is dan een toeristische attractie.

Gaaltije – centrum voor zuidsamische cultuur

Härjedalens Fjällmuseum – de geschiedenis van Sami, boeren en mijnwerkers in de bossen van Härjedalen.

Njarka Sami kamp

Bronnen: Sametinget – het Sami-parlement in Zweden, en Sápmi

Deel en inspireer: facebooktwittergoogle_plusredditpinterestmail