Heb je het Zweedse woord ‘lagom’ wel eens gehoord? Lagom is precies goed; niet teveel en niet te weinig. Het begrip is wereldwijd bekend en wordt beschouwd als typisch Zweeds. Het drukt iets uit van tevredenheid en bescheidenheid. De Zweden staan in het buitenland dan ook bekend als beleefde en ingetogen mensen. Nogal afstandelijk, vaak zelfs verlegen en een beetje zwaarmoedig. De Zweedse volksaard is gewoon, dat is gek genoeg.

Klinkt dat aantrekkelijk? Dat weet ik nog zo net niet. De typisch Scandinavische volksaard is ooit beschreven in de Wet van Jante, of Jantelagen. En dat is geen beschrijving van tevredenheid en bescheidenheid, maar eerder van bekrompenheid. Lees zelf maar:

  1. Je moet niet denken dat je wat bent.
  2. Je moet niet denken dat je even veel bent als wij.
  3. Je moet niet denken dat je slimmer bent dan wij.
  4. Je moet je niet inbeelden dat je beter bent dan wij.
  5. Je moet niet denken dat je meer weet dan wij.
  6. Je moet niet denken dat je meer bent dan wij.
  7. Je moet niet denken dat je deugt.
  8. Je moet niet om ons lachen.
  9. Je moet niet denken dat iemand om je geeft.
  10. Je moet niet denken dat je ons wat kunt leren.

Zweedse volksaard is niet bekrompen

En dan staat er ineens in de krant dat dat Jante als vermist is opgegeven. “Heb jij Jante onlangs nog gezien?” vraagt Mikaela Munck Af Rosenschöld zich af. “Precies, ik ook niet!” De Zweedse bevolking is helemaal niet bekrompen en saai. De Zweden zijn het meest extreme volk ter wereld! Extreem tolerant ten aanzien van abortus en homoseksualiteit en extreem afwijzend ten opzichte van lijfstraffen. Extreem geseculariseerd en individualistisch, en tegelijkertijd zorgzaam en positief over immigranten. Die verrassende conclusie trekt Mikaela uit de uitkomsten van de World Values Survey, een langlopend wereldwijd sociologisch onderzoek.

Wat is er gebeurd? Mikaela oppert dat de Zweden het misschien wel spuugzat zijn om kleurloos, laf en braaf te zijn. Kennelijk hebben ze Jante de nek omgedraaid. Misschien is de Zweedse volksaard ook nooit meer geweest dan een hardnekkig vooroordeel. De Zweden die ik heb ontmoet, waren vaak wel wat verlegen en bescheiden, maar beslist geen bekrompen, zwaarmoedige, afstandelijke mensen.

En de volksaard in Jämtland dan?

In Jämtland houden ze er duidelijk niet van om mensen een minderwaardigheidscomplex aan te praten. Dat past niet bij het Jämtse gevoel van eigenwaarde, die je zou kunnen vergelijken met de trots van ‘onze’ Friezen. Mante van den Heuvel, die enkele jaren geleden naar Jämtland emigreerde, waarschuwt dat je met die trots niet moet spotten. De jämtar zien zichzelf in de eerste plaats als inwoners van Jämtland en vaak pas in de tweede plaats als Zweeds staatsburger.

En dus is de Jantelagen herschreven en aangepast aan de Jämtse normen en waarden. Deze lokale versie heet de Jamtelagen. Ewert Ljusberg, president van de Republiek Jämtland, legt uit dat die gedragscode draait om respect voor je medemens, voor jezelf en voor je omgeving. De tien regels van de Jamtelagen passen veel beter bij het beeld dat ik zelf van de Zweedse volksaard heb: vriendelijk en ontspannen.

  1. Weet dat je iets voorstelt.
  2. Weet dat je zo goed bent als ieder ander.
  3. Denk nooit dat je meer of minder bent dan een ander.
  4. Doe je niet anders voor dan je bent.
  5. Houd van jezelf, zodat je van anderen kunt houden.
  6. Oordeel niet over anderen; waarschijnlijk weten ze niet beter.
  7. Geef niet toe aan gevoelens van zelfgenoegzaamheid.
  8. Wees trots op je taal (of dialect).
  9. Zorg goed voor jouw stukje van de aarde en maak het mooier. Beheer het voor de komende generaties.
  10. Koester het leven als een geschenk.
Deel en inspireer: facebooktwittergoogle_plusredditpinterestmail